Қазақстанда 15 наурыз күні өткен республикалық референдумнан кейін алғашқы экзитпол нәтижелері жарияланды. Алдын ала деректерге сәйкес, дауыс берген азаматтардың басым бөлігі елдің жаңа Конституциясын қабылдауды қолдаған.
Экзитпол нәтижелері қандай?
Сауалнама жүргізген бірнеше ұйымның мәліметтері бір-біріне жақын нәтижені көрсетті.
Еуразиялық интеграция институты жүргізген экзитпол бойынша, референдумға қатысқан азаматтардың 86,7 пайызы жаңа Конституцияны қолдап дауыс берген. Ал дауыс беруге қатысу көрсеткіші 75,3 пайыз болған.
Социс-А – Астана кешенді әлеуметтік зерттеулер институты мәліметіне сәйкес, сауалнамаға қатысқандардың 87,4 пайызы Конституцияны қабылдауды қолдаған. Бұл зерттеуде учаскелерге келу деңгейі 73,8 пайыз деп көрсетілді.
Сонымен қатар AMANAT партиясының Қоғамдық саясат институты жүргізген экзитполда жаңа Конституцияны қолдағандардың үлесі 88,6 пайыз болды. Бұл зерттеуде қатысу көрсеткіші 72,1 пайыз деп тіркелген.
Социологтардың айтуынша, мұндай экзитпол нәтижелерінің статистикалық қателігі шамамен ±1,5 пайызды құрайды.
Референдум қалай өтті?
Референдум күні ел бойынша дауыс беру учаскелері таңғы 07:00-ден кешкі 20:00-ге дейін жұмыс істеді. Кейбір әскери бөлімдердегі учаскелер 06:00-де ашылды.
Жалпы Қазақстан бойынша 10 388 дауыс беру учаскесі жұмыс істеді. Ал шетелдегі дипломатиялық өкілдіктерде 54 елде 71 учаске ашылды.
Орталық комиссия мәліметінше, дауыс беруге құқылы азаматтар саны 12 461 796 адам болған.
Күн бойы дауыс беру қарқыны
Референдум барысында халықтың белсенділігі біртіндеп өсіп отырды:
10:00-де – 2,39 млн адам (19,21%)
12:00-де – 4,67 млн адам (37,54%)
14:00-де – 6,47 млн адам (51,93%)
Осы уақытта референдум заң талаптарына сәйкес өтті деп танылды, өйткені қатысу көрсеткіші 50 пайыздан асты.
Кешкі уақытта белсенділік одан әрі артып,
16:00-де – 8 млн-нан астам адам,
18:00-де – 70 пайыздан астам сайлаушы дауыс берді.
Ал дауыс беру аяқталған кезде, яғни 20:00-дегі мәлімет бойынша, референдумға 9 126 850 азамат қатысқан. Алдын ала жалпы қатысу көрсеткіші 73,24 пайыз болды.
Жаңа Конституция нені өзгертеді?
Жаңа Конституция жобасында елдің негізгі заңының шамамен 84 пайызына өзгеріс енгізілген. Негізгі жаңалықтардың қатарында:
вице-президент қызметін енгізу
бір палаталы парламент – Құрылтай жүйесіне көшу
Қазақстан Халық кеңесін құру
президенттікке кандидаттарға қойылатын талаптарды күшейту
азаматтардың құқықтары мен жеке өмірін қорғауға қатысты жаңа нормалар енгізу
Сонымен қатар құжатта жеке деректерді қорғау, халықаралық келісімдер тәртібі, шетелдік қаржыландырудың ашықтығы сияқты жаңа құқықтық нормалар да қарастырылған.
Соңғы нәтижелер қашан жарияланады?
Экзитпол – тек алдын ала әлеуметтік сауалнама. Референдумның ресми қорытындысын Орталық комиссия 2026 жылдың 21 наурызына дейін жариялауы тиіс.
Қорытынды
Алғашқы экзитпол нәтижелері Қазақстан азаматтарының басым бөлігі жаңа Конституцияны қолдағанын көрсетіп отыр. Егер бұл көрсеткіштер ресми есепте де расталса, елдің саяси жүйесінде елеулі өзгерістер басталуы мүмкін.
