Бүгін конституциялық комиссия төрайымы Эльвира Азимова Президентке осылай деп мәлімдеді. Конституциялық комиссия Ата Заңды қабылдау барысында 12 отырыс өткізіп, жобаға біршама өзгерту енгізіпті.
Комиссия мүшелері мен қоғам қандай баптар бойынша пікірталасты?
Қазақстанда жаңа Конституция жобасын референдумға шығару тақырыбы елдің саяси күн тәртібіндегі ең қызу мәселеге айналды. Бір тарап реформаны тарихи қадам деп бағаласа, екінші тарап кей баптар ашық әрі нақты түсіндірілмегенін айтып, алаңдаушылық білдіреді. Ең көп талқыланатын мәселе — мемлекеттік тіл және орыс тілінің Конституциядағы мәртебесі.
Мемлекеттік тіл мен орыс тілінің мәртебесі
Жаңа Конституция жобасында мемлекеттік тіл ретінде қазақ тілі нақты бекітілген. Мемлекеттік кеңесші Ерлан Қариннің пікірінше, бұл — елдің ұлттық бірлігі мен мәдени тұрақтылығы үшін маңызды қадам.
Ал орыс тілінің құқықтық мәртебесі қоғамда дау тудырған. Бұрынғы Конституцияда орыс тілі қазақ тілімен тең қолданылады деп көрсетілсе, жаңа жобада ол қатар қолданылатын тіл ретінде жазылған. Ресми өкілдер бұл өзгерісті заңдық түсініктілік үшін енгізілген редакциялық түзету деп түсіндіреді, бірақ қоғамда бұл норма тілдік теңдік пен мемлекеттік тіл мәртебесі мәселесіне қатысты пікірталасқа себеп болды.
Қоғам белсенділері, мысалы Досым Сатпаев, бұл формула мемлекеттік тілдің мәртебесін әлсіретуі мүмкін деп алаңдайды. Ал ресми қолдаушылар, соның ішінде Айдос Сарым мен Ринат Зайытов, орыс тілінің қолданылуы тарихи және әлеуметтік қажеттілік екенін, жаңа норма мемлекеттік тілге қауіп төндірмейтінін айтады.
Сөз бостандығы мен сайлау құқықтары
Жаңа Конституция жобасында сөз бостандығы кепілдендірілген. Мәдениет және ақпарат министрі Айда Балаева бұл нормалар цензураға жол бермейтінін және құқықтық шектеулер тек заңда көрсетілген жағдайларда ғана қолданылатынын айтты.
Сөз бостандығына қатысты сындар да бар. Қоғам белсенділері кей баптардың тым кең шектеу енгізуі мүмкін екенін, бұл пікір айтуға мүмкіндік шектеуі мүмкін деп алаңдайды.
Сайлау мен сайлану құқықтарына келсек, жобада азаматтардың референдумға қатысу және депутаттарды сайлау құқығы айқын көрсетілген. Қоғам белсенділері кей жағдайда сайлауға қойылатын шектеулер мен саяси бәсекелестіктің шектеулі болуына алаңдайды. Ал қолдаушылар, оның ішінде Ерлан Қарин, бұл нормалар демократиялық жүйеге сәйкес әрі азаматтардың еркін дауыс беруін қамтамасыз етеді деп есептейді.
Референдум — халық таңдауы
Референдум — Қазақстан азаматтарына жаңа Конституцияға қатысты өз ойларын білдіру мүмкіндігі. Дегенмен қоғамда «халық бұл жобаны толық түсініп отыр ма?» деген сауал туындайды. Билік бұл реформаның ашық түрде талқыланып жатқанын айтады, ал кейбір белсенділер ақпарат жеткіліксіз деп есептейді.
Бұл пікірталастар Конституцияның заңдық күшінен гөрі, қоғамдағы демократиялық диалог пен азаматтық қатысу деңгейін өлшейтін маңызды сынаққа айналады.
Қорытынды
Жаңа Конституция жобасы заң тұрғысынан референдумға дайын, бірақ қоғамның толық түсінігі мен қатысуы — басты сынақ болып отыр.
Қолдаушылар — бұл реформалар елдің саяси жүйесін жаңартуға бағытталған әрі сөз бостандығы мен азаматтық құқықтарды сақтайды дейді.
Сыншылар — тіл мәселесі, сөз бостандығы және сайлау құқықтары бойынша нақты түсіндіру қажет дейді.
Референдумның мәні — барша азаматтың саналы дауыс беруінде, ашық талқылаулар мен ақпараттық түсіндіруде жатыр.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев конституциялық комиссияның ұшан-теңіз жұмыс атқарғанын ерекше атап өтіп, кәсіби қызметіне алғыс айтты. Сондай-ақ, жақын күндері жаңа Конституцияны қабылдау үшін референдум өткізу туралы Жарлыққа қол қоятынын жеткізді. 
