Мәжіліс отырысында депутат Жаркынбек Амантай шетелдегі қарулы қақтығыстарға қатысып келген Қазақстан азаматтарына қатысты заңнаманы қайта қарауды ұсынды. Оның айтуынша, қолданыстағы қатаң жаза кей жағдайда азаматтардың елге оралып, қоғамға қайта бейімделуіне кедергі келтіруі мүмкін.
Қазір Қазақстанда Қылмыстық кодекстің 172-бабы – «Шетелдегі қарулы қақтығыстарға қатысу» бойынша мұндай әрекет қылмыс саналады. Яғни, өзге мемлекеттің аумағындағы соғысқа немесе қарулы жанжалға қатысқан азаматтар елге оралған соң қылмыстық жауапкершілікке тартылады.
«Әр жағдайды жеке қарау қажет»
Депутаттың пікірінше, бірқатар елдерде азаматтардың шетелдің ресми қарулы күштері құрамында соғысқа қатысуы автоматты түрде қылмыс деп танылмайды. Сондықтан Қазақстанда да бұл мәселеге сараланған тәсіл қажет.
Ол әсіресе террористік ұйымдардың құрамында болмаған, әскери қылмыс жасамаған азаматтарға қатысты гуманизация шараларын қарастыруды ұсынды.
«Ешкім себепсіз соғыс аймағына бармайды. Бірі әлеуметтік қиындықтың салдарынан, бірі алданғандықтан, енді бірі қысыммен кетеді. Кейбір азаматтар жоғары жалақы уәдесіне сеніп, шетелге жұмыс іздеп барып, қарулы қақтығыстың ортасынан бір-ақ шығады», – деді депутат.
Алданған тағдырлар мен қайтар жолдың қиындығы
Айтуынша, кей азаматтар шынайы жағдайды кеш түсінеді. Бірақ ол кезде кері қайту мүмкіндігі шектеулі болады. Нәтижесінде олар бөтен елдің қақтығысына еріксіз араласып кетеді. Ал елде оларды ата-анасы, отбасы, жақындары күтіп отырады.
Депутаттың сөзінше, елге оралып, өкініш білдіріп, қалыпты өмірге қайта қосылғысы келетін азаматтар үшін қатаң санкциялар үлкен тосқауылға айналып отыр.
Жаза ма, әлде қайта әлеуметтендіру ме?
Ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы шын мәнінде тәубесіне келген адамның толыққанды ресоциализациясына кері әсер етуі мүмкін деген пікір айтылды. Сондықтан әр істі жеке қарап, азаматтың нақты қандай жағдайда, қандай себеппен соғыс аймағына барғанын ескеру ұсынылды.
Бұл бастама қоғамда түрлі пікір туындатуы мүмкін. Бір тарап заңның қаталдығы мемлекет қауіпсіздігі үшін маңызды десе, екінші тарап адасқан азаматқа екінші мүмкіндік беру қажет деп санайды.
Қоғамдық талқылау қажет
Мәселе тек құқықтық емес, әлеуметтік әрі моральдық қырынан да күрделі. Шетелдегі соғысқа қатысқан азаматтың әрекеті — мемлекеттің қауіпсіздігіне, халықаралық беделіне және ішкі тұрақтылыққа әсер ететін фактор.
Сондықтан ұсынылған өзгеріс кең қоғамдық талқылауды қажет етеді. Жаза мен гуманизм арасындағы тепе-теңдікті табу — заң шығарушы билік алдында тұрған маңызды міндеттердің бірі.
