Бұл бастаманы депутат Алтыншаш Табулдина көтеріп, оның мәнін ағынды суларды талдау арқылы түсіндірді. Яғни, арнайы зерттеу әдістері арқылы кәріз жүйесінен алынған сынамалардан есірткі заттарының өте аз мөлшердегі іздерін де анықтауға болады.
Ұсыныстың негізі – белгілі бір ғимаратқа немесе аумаққа қатысты нақты дерек алу. Мысалы, тұрғын үй, университет немесе колледждің кәріз жүйесінен сынама алып, сол жерде есірткі қолдану фактілері бар-жоғын анықтауға мүмкіндік туады. Осылайша, жалпы статистика емес, нақты орындар бойынша мәлімет жиналып, «тәуекел топтарымен» мақсатты түрде жұмыс жүргізуге жағдай жасалады.
Депутаттың айтуынша, мұндай технологиялар кейбір ұйымдарда қазірдің өзінде қолданылып жатыр. Заманауи зертханалық әдістердің сезімталдығы соншалық, тіпті өте аз мөлшердегі заттардың өзі анықталады. Бұл тәсіл әлемде «wastewater-based epidemiology» деп аталатын ғылыми бағытқа жатады. Ол қоғамдық денсаулықты бақылауда, соның ішінде есірткі тұтыну деңгейін бағалауда кеңінен қолданылып келеді.
Сонымен қатар, бұл бастама жастар арасындағы есірткі мәселесінің өзектілігімен байланысты. Депутаттың пікірінше, дәстүрлі профилактика тәсілдері – дәрістер, бейнероликтер, түсіндіру жұмыстары – күткен нәтижені бермей отыр. Сондықтан жаңа, нақты деректерге негізделген әдістер қажет.
Дегенмен, мұндай тәсіл тек мүмкіндіктермен ғана емес, бірқатар сұрақтармен де қатар жүреді. Мысалы, жеке өмірге қол сұқпау, деректерді дұрыс пайдалану, нақты адамды емес, тек жалпы ортаны бағалау сияқты құқықтық және этикалық мәселелер туындайды. Бұл бағытта нақты ережелер мен бақылау тетіктері қажет болатыны анық.
Жалпы алғанда, кәріз суларын талдау арқылы есірткі тұтынуды анықтау – заманауи әрі ғылыми негізделген әдіс. Бірақ оны енгізу барысында құқықтық шектеулер мен қоғамның сенімін ескеру маңызды.
