Қазақстандағы ірі мұнай-газ химиясы жобаларында шетелдік компаниялардың белсенділігі отандық бизнестің алаңдаушылығын күшейтіп отыр. Мәжіліс депутаты Әділ Жұбановтың айтуынша, шетелдік субмердігерлер тендерлерде бағаны тым төмен ұсынып, жергілікті кәсіпорындарды нарықтан ығыстыруда.
Депутат бұл мәселені Премьер-Министр Олжас Бектеновке жолдаған сауалында көтерді. Оның мәліметінше, Атырау облысындағы стратегиялық жобаларды іске асыру барысында, соның ішінде «ҚазМұнайГаз» қатысатын ірі бастамаларда, шетелдік компаниялар ұсыныстарын жергілікті бизнеске қарағанда 70 пайызға дейін арзан ұсынып жатыр.
Әңгіме «Силлено», KMG PetroChem, «Бутадиен» жобалары және «Ұлттық индустриялық мұнай-химия технопаркі» арнайы экономикалық аймағындағы нысандар туралы болып отыр. Бұл жобалар ел экономикасы үшін маңызды болғандықтан, ондағы жағдай ерекше назарда.
Жұбанов мұндай тәжірибені агрессивті демпинг деп бағалады. Оның пікірінше, шетелдік компаниялар бағаны төмендету арқылы әділ бәсекелестік қағидаларын бұзып отыр. Ал қазақстандық кәсіпорындар заң талаптарын сақтап, салық төлеп, жұмыс орындарын ашып отырғандықтан, мұндай жағдайда тең жағдайда бәсекелесе алмайды.
Нәтижесінде жобалардағы қазақстандық үлес азайып, инвестицияның бір бөлігі қайтадан шетелге кетеді. Бұл өз кезегінде ел экономикасына түсетін нақты пайда мен мультипликативтік әсерді төмендетеді. Сонымен қатар ірі жобаларға шетелдік жұмыс күшін көптеп тарту жоспары да алаңдатады. Кей деректерге сәйкес, мұндай жобаларда жұмыс істейтіндердің 30 пайызына дейін шетел азаматтары болуы мүмкін.
Депутаттың айтуынша, бұл жағдай ішкі еңбек нарығына қысым түсіріп, әлеуметтік тәуекелдерді күшейтуі ықтимал. Өйткені ел ішінде дайын мамандар жеткілікті болғанына қарамастан, олар толық көлемде тартылмай қалуы мүмкін.
Ол бұрын «Теңіз», «Қарашығанақ» және «Қашаған» жобалары бойынша келісімдерде қазақстандық үлесті кезең-кезеңімен арттыру міндетті түрде қарастырылғанын еске салды. Бұл тәсіл ұлттық экономикаға нақты қайтарым беріп, өндірісті жергіліктендіруге, кадр дайындауға және жаңа құзыреттерді дамытуға мүмкіндік берген.
Осыған байланысты депутат жаңа жобаларға да осындай талаптарды енгізуді ұсынды. Атап айтқанда, шетелдік мердігерлердің баға ұсыныстарын қатаң бақылау, демпингке қарсы тетіктер енгізу, сондай-ақ тендер талаптарында қазақстандық үлесті кемінде 70 пайыз деңгейінде белгілеу қажеттігін айтты.
Сарапшылардың пікірінше, бұл мәселе тек бәсекелестікке ғана емес, елдің өнеркәсіптік дамуына, жұмыспен қамтуға және ұзақ мерзімді экономикалық тұрақтылыққа тікелей әсер етеді.
