Каспий құбыр консорциумы (КТК) тағы да геосаяси талқылаудың ортасына шықты. Ресейде бұл мұнай құбырын санкциялық қысым жағдайында ықпал ету құралы ретінде пайдалану мүмкіндігі сөз бола бастады. Алайда Кремль мұндай пікірлерге нақты жауап беріп, бұл жобада Қазақстанның да ірі үлесі бар екенін еске салды.
Ресей президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков КТК тек америкалық компаниялардың бақылауында деген пікірді жоққа шығарды. Оның айтуынша, жобаға Қазақстан да тікелей қатысады және оның мүддесі міндетті түрде ескерілуі тиіс.
«Бұл жерде тек америкалық серіктестер ғана емес, біздің қазақстандық әріптестер де бар», — деді Песков.
Сонымен қатар ол Ресейдің энергетикалық транзит бойынша міндеттемелерін орындап отырғанын және өзін сенімді серіктес ретінде көрсетіп келе жатқанын атап өтті. Соңғы уақытта ресейлік сарапшылар арасында КТК-ны саяси қысым құралы ретінде қолдану мүмкіндігі жиі талқылана бастады. Кейбір пікірлерге қарағанда, бұл құбыр санкциялық текетіресте Ресейдің қолындағы ықтимал «козырь» болуы мүмкін.
Мәселен, саясаттанушы Алексей Мухин мұндай сценарийлер жабық кездесулерде қарастырылуы мүмкін екенін жоққа шығармайды. Ал энергетика саласының сарапшысы Константин Симонов КТК-ны келіссөздердегі ықпал ету тетігі ретінде бағалайды.
Алайда барлық сарапшылар мұндай қадамның салдары ауыр болуы мүмкін екенін де ескертеді. Мысалы, Александр Фролов тіпті осындай әңгімелердің өзі нарыққа әсер етіп, мұнай бағасының өсуіне және тапшылық туралы күтулерге әкелуі мүмкін екенін айтады.
Оның пікірінше, ең басты тәуекел Қазақстанмен қарым-қатынасқа нұқсан келуі. Себебі КТК арқылы еліміздің мұнай экспортының басым бөлігі жүзеге асырылады.
Каспий құбыр консорциумы – Қазақстан мұнайын әлемдік нарыққа шығаратын негізгі бағыттардың бірі.
Құбыр ұзындығы шамамен 1500 шақырым
Батыс Қазақстаннан Ресейдің Новороссийск портына дейін созылады. Қазақстан мұнайының 80%-дан астамы осы бағытпен экспортталады Жылдық өткізу қуаты 70 млн тоннадан асады Жобаның акционерлері қатарында Ресей мен Қазақстаннан бөлек, ірі халықаралық алпауыттар бар. Олардың ішінде Chevron, ExxonMobil, сондай-ақ еуропалық Eni компаниялары бар.
Соңғы оқиғалар нені көрсетті?
2025 жылдың соңында КТК жұмысы уақытша шектеліп, Қазақстан мұнайының экспорты қысқарған еді. Бұған Новороссийск маңындағы терминалға жасалған дрон шабуылы мен ауа райының қолайсыздығы себеп болды.
Сол кезде Қазақстан мұнайының бір бөлігі балама бағыттарға жіберілді. Ал АҚШ тарапы бұл жағдайға алаңдаушылық білдіріп, себебі америкалық инвесторлардың мүддесі де қозғалғанын атап өтті. КТК – жай ғана мұнай құбыры емес, ол үлкен геосаяси ойынның маңызды элементіне айналып отыр. Сарапшылар түрлі сценарийлерді талқылағанымен, әзірге нақты шешімдер жоқ.
Бір нәрсе анық: бұл құбырдағы кез келген өзгеріс тек Ресейге ғана емес, ең алдымен Қазақстанның экономикасына тікелей әсер етеді. Сондықтан КТК төңірегіндегі әрбір мәлімдеме мен болжам мұқият бақылауды қажет етеді.
КТК айналасындағы тартыс: Кремль Қазақстан мүддесін еске салды
